Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng

Bên dưới đất ngầm có cả một thế giới khác, một thế giới của những con đường sinh học vô tận kết nối cây cối và cho phép chúng giao tiếp, cho phép khu rừng hành xử như thể nó là một sinh vật duy nhất.


Tôi đang ở trong một khu rừng gỗ đỏ ở Santa Cruz, California, đọc chính tả cho những cái cây bên ngoài cabin. Chúng nói chuyện liên hồi, ngay cả khi chẳng có tiếng động nào phát ra cả.


Cây cối giao tiếp với nhau ở trên và dưới lòng đất, bằng âm thanh, mùi hương, tín hiệu và những rung cảm. Tự nhiên, chúng kết nối với nhau thành những mạng lưới, và kết nối cả với mọi thứ tồn tại trên đời này, bao gồm cả chính bản thân bạn.


Các nhà sinh vật học, sinh thái học, tự nhiên học và người làm lâm nghiệp ngày càng tin rằng cây cối có thể giao tiếp. Và nếu vậy, con người cũng có thể học được thứ ngôn ngữ của loài cây, và tìm cách nói chuyện được với chúng.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 1.

George David Haskell, nhà sinh vật học, tác giả cuốn sách The Songs of Plants cho biết: Những người phản đối ý tưởng này, họ chưa nhận thức được rằng cây cối có những kết nối rất đặc biệt với nhau. Một khi kết nối được thành một mạng lưới như vậy, chúng bắt buộc cần dùng chung một ngôn ngữ.


Hiểu được rằng toàn bộ thiên nhiên là một mạng lưới kết nối chặt chẽ với nhau, chính là bước đầu tiên cho phép chúng ta học và lắng nghe được những cuộc đối thoại của cây cối.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 2.

Đối với những người sống xa rừng, những công dân toàn cầu điển hình, ý tưởng này có vẻ trừu tượng đến mức phi lý.


Nhưng trong cuốn sách của mình, Haskell đã kéo người đọc trở lại rừng nhiệt đới Amazon Ecuador. Ở đó, có một bộ lạc bản địa hiển nhiên tin rằng vạn vật trong tự nhiên đều có sự kết nối. Và đối với họ, ý tưởng cho rằng cây cối có thể nói chuyện với nhau chẳng có gì đáng ngạc nhiên cả.


Waorani, một bộ tộc da đỏ hiếm hoi còn sót lại cũng đang nói một thứ ngôn ngữ phản ánh mối liên hệ giữa cây cối và các dạng sống khác.


Trong tiếng Waorani, mọi thứ được mô tả không chỉ bằng bản thân loài của chúng, mà còn bằng cả những sinh vật khác xung quanh. Ví dụ, một cây ceibo không bao giờ là "một cây ciebo" đứng một mình, nó phải là "một cây ceibo được bao bọc bởi hoa leo ivy", hoặc "một cây ceibo thân phủ đầy rêu và nấm đen".


Haskell cho biết mọi nhà ngôn ngữ học sẽ đều gặp khó khăn khi dịch ngôn ngữ của người Waorani sang tiếng Anh. Bởi trong tiếng Anh, một cây hoặc loài cây luôn đứng riêng lẻ. Bất cứ khi nào được phỏng vấn, người Waorani không thể nhận biết ra từng loài cây nếu họ không mô tả thêm bối cảnh sinh thái cũng như thảm thực vật xung quanh nó.


Tin rằng cây cối cũng như mọi sinh vật sống khác đều có mối liên hệ mật thiết với nhau, người Waorani chẳng bất ngờ và ngạc nhiên với khái niệm cho rằng: Một cái cây có thể hét lên khi bị đốn hạ, hoặc khi con người làm hại tới cây cối, chính họ cũng sẽ bị ảnh hưởng và phải trả giá.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 3.

"Những giáo điều chia rẽ cộng đồng, chia rẽ mọi sự sống đang treo con người lên bức tường của một căn phòng cô đơn. Chúng ta phải đặt ra một câu hỏi: Liệu chúng ta có thể tìm thấy một đạo đức hệ nào cho toàn thể sự sống trên hành tinh hay không?", Haskell cho biết. Theo ông, đó cũng chính là bài học mà những người sống ở thành phố nên học từ người Waorani.


Trong suốt lịch sử văn học và âm nhạc, Haskell chỉ ra rằng chúng ta đã luôn có các bài hát nói về cây cối, trong đó mô tả những cây thông thì thầm, tiếng cành lá, tiếng xì xào, ngân nga của những khu rừng.


Về cơ bản, những người nghệ sĩ luôn biết cây cối có thể trò chuyện, ngay cả khi họ không nói rõ ràng rằng cây cối cũng có thứ "ngôn ngữ" của riêng chúng.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 4.

Ngôn ngữ của cây là một khái niệm hoàn toàn rõ ràng đối với nhà sinh thái học Suzanne Simard, người đã dành 30 năm trong sự nghiệp của mình để nghiên cứu rừng. Vào tháng 6 năm 2016, cô đã có một bài thuyết trình trong một sự kiện Ted Talk với tiêu đề: "Cây cối nói chuyện với nhau như thế nào?".


Simard lớn lên trong các khu rừng ở British Columbia, Canada, học lâm nghiệp và làm việc trong ngành khai thác gỗ. Nhưng khi cảm thấy day dứt và mâu thuẫn về việc phải chặt hạ cây cối, cô quay trở lại trường đại học và bắt đầu nghiên cứu khoa học về cách cây cối giao tiếp với nhau.


Hiện giờ, Simard đang giảng dạy sinh thái học tại Đại học British Columbia-Vancouver.


"Tôi muốn thay đổi cách bạn nghĩ về rừng. Bạn thấy đấy, bên dưới đất ngầm có cả một thế giới khác, một thế giới của những con đường sinh học vô tận kết nối cây cối và cho phép chúng giao tiếp, cho phép khu rừng hành xử như thể nó là một sinh vật duy nhất. Nó có thể khiến bạn hình dung về một thực thể có trí thông minh", cô nói.


Cây cối nói chuyện với nhau như thế nào? - Suzanne Simard


Nhiều nhà khoa học cho rằng cây trao đổi hóa chất với nấm và gửi hạt giống - về cơ bản là một gói dữ liệu chứa thông tin - cho gió, chim, dơi và những khách ghé thăm khác để vận chuyển chúng đi khắp thế giới. Nhưng về phần Simard, cô chỉ tập trung nghiên cứu các kết nối của cây dưới đất ngầm.


Những gì mà cô phát hiện được, đó là bên dưới mặt đất luôn tồn tại những mạng lưới rễ cây khổng lồ và rộng lớn, chúng hợp tác với nấm để di chuyển nước, carbon và chất dinh dưỡng giữa các cây thuộc tất cả các loài với nhau.


Các mạng cộng sinh phức tạp này bắt chước mô hình mạng xã hội và thần kinh của con người. Chúng thậm chí còn có những cây mẹ bố trí ở nhiều trung tâm khác nhau. Các cây mẹ này quản lý luồng thông tin và sự kết nối, giúp một loạt các sinh vật sống khác chống lại bệnh tật và tồn tại được cùng với nhau.


Simard lập luận, sự trao đổi này là một dạng giao tiếp, mặc dù ngôn ngữ cây cối sử dụng có vẻ khá xa lạ với chúng ta. Có một bài học có thể rút ra từ sự kết nối của những khu rừng, cô nói. Đó là việc chúng hợp tác rất nhiều với nhau, thay vì cạnh tranh sinh tồn như niềm tin bấy lâu của chúng ta.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 6.

Peter Wohlleben cũng nhận ra điều tương tự khi ông quản lý một khu rừng bạch dương cổ đại ở Đức. Ông chia sẻ trên tờ Guardian rằng mình bắt đầu nhận thấy cây cối cũng có một đời sống xã hội phức tạp, sau khi tình cờ phát hiện một gốc cây già vẫn còn sống sau khoảng 500 năm không có lá.


"Mọi sinh vật sống đều cần có dưỡng chất", Wohlleben nói. "Lời giải thích duy nhất là nó đã nhận được sự hỗ trợ từ những cây lân cận, thông qua bộ rễ trao đổi dung dịch đường. Là một người làm lâm nghiệp, tôi đã học được rằng cây cối là những đối thủ cạnh tranh với nhau, để lấy ánh sáng, lấy không gian sống, nhưng rồi ở đó tôi đã chứng kiến điều [ngược lại]. Cây cối rất quan tâm đến việc giữ cho mọi thành viên của cộng đồng mình tồn tại".


Wohlleben tin rằng cây cối cũng giống như con người, chúng có cuộc sống gia đình bên cạnh mối quan hệ với các loài khác. Phát hiện này đã truyền cảm hứng cho ông viết cuốn sách The Hidden Life of Plants.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 7.

Bằng cách nhận thức được tất cả các sinh vật sống phụ thuộc vào nhau, Simard lập luận rằng con người có thể khai thác lâm nghiệp một cách khôn ngoan hơn. Chúng ta có thể lựa chọn bảo tồn những cây mẹ, là những cây ở trung tâm mạng lưới có thể truyền lại nhiều thông tin quý giá từ thế hệ này sang thế hệ khác.


Cô tin rằng nếu làm được vậy, chúng ta có thể phát triển được một ngành công nghiệp gỗ thương mại bền vững hơn: Trong một khu rừng, một cây mẹ được kết nối với hàng trăm cây khác, gửi carbon dư thừa qua các mạng lưới tinh tế đến những hạt mầm dưới mặt đất. Và điều đó đảm bảo tỷ lệ sống của cây con sẽ lớn hơn nhiều.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 8.

Sự sống sót của những cây con rất quan trọng đối với con người vì chúng ta cần cây. Rừng đóng góp và ảnh hưởng vô cùng sâu rộng vào sự thịnh vượng của loài người, theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc.


Rừng là chiếc chìa khóa giúp chống lại đói nghèo ở nông thôn, đảm bảo an ninh lương thực, cung cấp sinh kế, cung cấp không khí sạch và nước, duy trì đa dạng sinh học và giảm thiểu biến đổi khí hậu, FAO nói.


Rừng có ý nghĩa quan trọng với sự sống còn của loài người. Cơ quan của Liên Hợp Quốc báo cáo rằng thế giới đang có những tiến bộ trong công cuộc bảo tồn và phát triển rừng, nhưng chúng ta vẫn sẽ phải làm nhiều hơn nữa.


Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng - Ảnh 9.

Hầu hết các nhà khoa học – và cả cây cối - sẽ đồng ý rằng hoạt động bảo tồn là chiếc chìa khóa quan trọng vào lúc này. Haskell tin rằng tất cả chúng ta sẽ tự nhiên ưu tiên các chính sách thân thiện với môi trường, nếu chúng ta nhận thức được cây cối chính là bậc thầy của sự kết nối và giao tiếp, chúng đang quản lý các mạng lưới sự sống phức tạp mà chúng ta cũng là một mắt xích trong đó.


Ông gọi cây cối là những "nhà triết học của hệ sinh thái", những trí tuệ thầm lặng đã đứng đó đối thoại trong suốt hàng ngàn năm. Chúng ta nên lắng nghe cây cối, Haskell nói, bởi chúng biết những gì chúng đang nói. "Bởi vì cây cối không di động, để phát triển mạnh chúng cần phải biết mình là ai và đang đứng ở đâu trên Trái Đất, nhận thức này phải tốt hơn bất kỳ loài động vật đang lang thang nào".


Tham khảo Qz


Gần 1/2 cây cối tại châu Âu sắp tuyệt chủng - nghiên cứu đáng báo động cho thấy tình hình biến đổi khí hậu đang ngày càng tệ hơn


Theo Trí Thức Trẻ Link bài gốc Copy link







Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung


Ben duoi dat ngam co ca mot the gioi khac, mot the gioi cua nhung con duong sinh hoc vo tan ket noi cay coi va cho phep chung giao tiep, cho phep khu rung hanh xu nhu the no la mot sinh vat duy nhat.


Toi dang o trong mot khu rung go do o Santa Cruz, California, doc chinh ta cho nhung cai cay ben ngoai cabin. Chung noi chuyen lien hoi, ngay ca khi chang co tieng dong nao phat ra ca.


Cay coi giao tiep voi nhau o tren va duoi long dat, bang am thanh, mui huong, tin hieu va nhung rung cam. Tu nhien, chung ket noi voi nhau thanh nhung mang luoi, va ket noi ca voi moi thu ton tai tren doi nay, bao gom ca chinh ban than ban.


Cac nha sinh vat hoc, sinh thai hoc, tu nhien hoc va nguoi lam lam nghiep ngay cang tin rang cay coi co the giao tiep. Va neu vay, con nguoi cung co the hoc duoc thu ngon ngu cua loai cay, va tim cach noi chuyen duoc voi chung.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 1.

George David Haskell, nha sinh vat hoc, tac gia cuon sach The Songs of Plants cho biet: Nhung nguoi phan doi y tuong nay, ho chua nhan thuc duoc rang cay coi co nhung ket noi rat dac biet voi nhau. Mot khi ket noi duoc thanh mot mang luoi nhu vay, chung bat buoc can dung chung mot ngon ngu.


Hieu duoc rang toan bo thien nhien la mot mang luoi ket noi chat che voi nhau, chinh la buoc dau tien cho phep chung ta hoc va lang nghe duoc nhung cuoc doi thoai cua cay coi.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 2.

Doi voi nhung nguoi song xa rung, nhung cong dan toan cau dien hinh, y tuong nay co ve truu tuong den muc phi ly.


Nhung trong cuon sach cua minh, Haskell da keo nguoi doc tro lai rung nhiet doi Amazon Ecuador. O do, co mot bo lac ban dia hien nhien tin rang van vat trong tu nhien deu co su ket noi. Va doi voi ho, y tuong cho rang cay coi co the noi chuyen voi nhau chang co gi dang ngac nhien ca.


Waorani, mot bo toc da do hiem hoi con sot lai cung dang noi mot thu ngon ngu phan anh moi lien he giua cay coi va cac dang song khac.


Trong tieng Waorani, moi thu duoc mo ta khong chi bang ban than loai cua chung, ma con bang ca nhung sinh vat khac xung quanh. Vi du, mot cay ceibo khong bao gio la "mot cay ciebo" dung mot minh, no phai la "mot cay ceibo duoc bao boc boi hoa leo ivy", hoac "mot cay ceibo than phu day reu va nam den".


Haskell cho biet moi nha ngon ngu hoc se deu gap kho khan khi dich ngon ngu cua nguoi Waorani sang tieng Anh. Boi trong tieng Anh, mot cay hoac loai cay luon dung rieng le. Bat cu khi nao duoc phong van, nguoi Waorani khong the nhan biet ra tung loai cay neu ho khong mo ta them boi canh sinh thai cung nhu tham thuc vat xung quanh no.


Tin rang cay coi cung nhu moi sinh vat song khac deu co moi lien he mat thiet voi nhau, nguoi Waorani chang bat ngo va ngac nhien voi khai niem cho rang: Mot cai cay co the het len khi bi don ha, hoac khi con nguoi lam hai toi cay coi, chinh ho cung se bi anh huong va phai tra gia.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 3.

"Nhung giao dieu chia re cong dong, chia re moi su song dang treo con nguoi len buc tuong cua mot can phong co don. Chung ta phai dat ra mot cau hoi: Lieu chung ta co the tim thay mot dao duc he nao cho toan the su song tren hanh tinh hay khong?", Haskell cho biet. Theo ong, do cung chinh la bai hoc ma nhung nguoi song o thanh pho nen hoc tu nguoi Waorani.


Trong suot lich su van hoc va am nhac, Haskell chi ra rang chung ta da luon co cac bai hat noi ve cay coi, trong do mo ta nhung cay thong thi tham, tieng canh la, tieng xi xao, ngan nga cua nhung khu rung.


Ve co ban, nhung nguoi nghe si luon biet cay coi co the tro chuyen, ngay ca khi ho khong noi ro rang rang cay coi cung co thu "ngon ngu" cua rieng chung.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 4.

Ngon ngu cua cay la mot khai niem hoan toan ro rang doi voi nha sinh thai hoc Suzanne Simard, nguoi da danh 30 nam trong su nghiep cua minh de nghien cuu rung. Vao thang 6 nam 2016, co da co mot bai thuyet trinh trong mot su kien Ted Talk voi tieu de: "Cay coi noi chuyen voi nhau nhu the nao?".


Simard lon len trong cac khu rung o British Columbia, Canada, hoc lam nghiep va lam viec trong nganh khai thac go. Nhung khi cam thay day dut va mau thuan ve viec phai chat ha cay coi, co quay tro lai truong dai hoc va bat dau nghien cuu khoa hoc ve cach cay coi giao tiep voi nhau.


Hien gio, Simard dang giang day sinh thai hoc tai Dai hoc British Columbia-Vancouver.


"Toi muon thay doi cach ban nghi ve rung. Ban thay day, ben duoi dat ngam co ca mot the gioi khac, mot the gioi cua nhung con duong sinh hoc vo tan ket noi cay coi va cho phep chung giao tiep, cho phep khu rung hanh xu nhu the no la mot sinh vat duy nhat. No co the khien ban hinh dung ve mot thuc the co tri thong minh", co noi.


Cay coi noi chuyen voi nhau nhu the nao? - Suzanne Simard


Nhieu nha khoa hoc cho rang cay trao doi hoa chat voi nam va gui hat giong - ve co ban la mot goi du lieu chua thong tin - cho gio, chim, doi va nhung khach ghe tham khac de van chuyen chung di khap the gioi. Nhung ve phan Simard, co chi tap trung nghien cuu cac ket noi cua cay duoi dat ngam.


Nhung gi ma co phat hien duoc, do la ben duoi mat dat luon ton tai nhung mang luoi re cay khong lo va rong lon, chung hop tac voi nam de di chuyen nuoc, carbon va chat dinh duong giua cac cay thuoc tat ca cac loai voi nhau.


Cac mang cong sinh phuc tap nay bat chuoc mo hinh mang xa hoi va than kinh cua con nguoi. Chung tham chi con co nhung cay me bo tri o nhieu trung tam khac nhau. Cac cay me nay quan ly luong thong tin va su ket noi, giup mot loat cac sinh vat song khac chong lai benh tat va ton tai duoc cung voi nhau.


Simard lap luan, su trao doi nay la mot dang giao tiep, mac du ngon ngu cay coi su dung co ve kha xa la voi chung ta. Co mot bai hoc co the rut ra tu su ket noi cua nhung khu rung, co noi. Do la viec chung hop tac rat nhieu voi nhau, thay vi canh tranh sinh ton nhu niem tin bay lau cua chung ta.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 6.

Peter Wohlleben cung nhan ra dieu tuong tu khi ong quan ly mot khu rung bach duong co dai o Duc. Ong chia se tren to Guardian rang minh bat dau nhan thay cay coi cung co mot doi song xa hoi phuc tap, sau khi tinh co phat hien mot goc cay gia van con song sau khoang 500 nam khong co la.


"Moi sinh vat song deu can co duong chat", Wohlleben noi. "Loi giai thich duy nhat la no da nhan duoc su ho tro tu nhung cay lan can, thong qua bo re trao doi dung dich duong. La mot nguoi lam lam nghiep, toi da hoc duoc rang cay coi la nhung doi thu canh tranh voi nhau, de lay anh sang, lay khong gian song, nhung roi o do toi da chung kien dieu [nguoc lai]. Cay coi rat quan tam den viec giu cho moi thanh vien cua cong dong minh ton tai".


Wohlleben tin rang cay coi cung giong nhu con nguoi, chung co cuoc song gia dinh ben canh moi quan he voi cac loai khac. Phat hien nay da truyen cam hung cho ong viet cuon sach The Hidden Life of Plants.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 7.

Bang cach nhan thuc duoc tat ca cac sinh vat song phu thuoc vao nhau, Simard lap luan rang con nguoi co the khai thac lam nghiep mot cach khon ngoan hon. Chung ta co the lua chon bao ton nhung cay me, la nhung cay o trung tam mang luoi co the truyen lai nhieu thong tin quy gia tu the he nay sang the he khac.


Co tin rang neu lam duoc vay, chung ta co the phat trien duoc mot nganh cong nghiep go thuong mai ben vung hon: Trong mot khu rung, mot cay me duoc ket noi voi hang tram cay khac, gui carbon du thua qua cac mang luoi tinh te den nhung hat mam duoi mat dat. Va dieu do dam bao ty le song cua cay con se lon hon nhieu.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 8.

Su song sot cua nhung cay con rat quan trong doi voi con nguoi vi chung ta can cay. Rung dong gop va anh huong vo cung sau rong vao su thinh vuong cua loai nguoi, theo bao cao cua To chuc Luong thuc va Nong nghiep Lien Hop Quoc.


Rung la chiec chia khoa giup chong lai doi ngheo o nong thon, dam bao an ninh luong thuc, cung cap sinh ke, cung cap khong khi sach va nuoc, duy tri da dang sinh hoc va giam thieu bien doi khi hau, FAO noi.


Rung co y nghia quan trong voi su song con cua loai nguoi. Co quan cua Lien Hop Quoc bao cao rang the gioi dang co nhung tien bo trong cong cuoc bao ton va phat trien rung, nhung chung ta van se phai lam nhieu hon nua.


Nha sinh vat hoc tin rang cay coi biet noi chuyen, va chung ta nen hoc ngon ngu cua chung - Anh 9.

Hau het cac nha khoa hoc – va ca cay coi - se dong y rang hoat dong bao ton la chiec chia khoa quan trong vao luc nay. Haskell tin rang tat ca chung ta se tu nhien uu tien cac chinh sach than thien voi moi truong, neu chung ta nhan thuc duoc cay coi chinh la bac thay cua su ket noi va giao tiep, chung dang quan ly cac mang luoi su song phuc tap ma chung ta cung la mot mat xich trong do.


Ong goi cay coi la nhung "nha triet hoc cua he sinh thai", nhung tri tue tham lang da dung do doi thoai trong suot hang ngan nam. Chung ta nen lang nghe cay coi, Haskell noi, boi chung biet nhung gi chung dang noi. "Boi vi cay coi khong di dong, de phat trien manh chung can phai biet minh la ai va dang dung o dau tren Trai Dat, nhan thuc nay phai tot hon bat ky loai dong vat dang lang thang nao".


Tham khao Qz


Gan 1/2 cay coi tai chau Au sap tuyet chung - nghien cuu dang bao dong cho thay tinh hinh bien doi khi hau dang ngay cang te hon


Theo Tri Thuc Tre Link bai goc Copy link

Nhà sinh vật học tin rằng cây cối biết nói chuyện, và chúng ta nên học ngôn ngữ của chúng

Bên dưới đất ngầm có cả một thế giới khác, một thế giới của những con đường sinh học vô tận kết nối cây cối và cho phép chúng giao tiếp, cho phép khu rừng hành xử như thể nó là một sinh vật duy nhất.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá: