Tối ưu Windows

Windows có nhiều thứ không cần đến. Bài viết giúp bạn tạo ra một bản Windows tùy biến để có thể cài đặt và dùng được ngay.


  • Xuất hiện Windows 10 Lean, phiên bản rút gọn
  • Windows 10 cập nhật nhiều tính năng cho doanh nghiệp
  • 4 tác vụ Windows có thể tự động hóa bằng Task Scheduler
  • 4 tính năng ‘khó chịu’ của Windows mà bạn nên ẩn
  • 8 tính năng nên dùng thử trên Windows 10 Fall Creators

Phần mềm cài đặt sẵn (bloatware) trên máy tính khi bạn vừa mua về không phải lúc nào cũng phù hợp với nhu cầu cá nhân. Bạn cũng không thể có được một gã kỹ sư Microsoft ở bên cạnh để tạo giúp mình một phiên bản Windows như ý. Chúng ta không bàn đến chuyện dọn dẹp ổ cứng cho gọn gàng, hay "tút" lại menu Start. Sau khi cài hệ điều hành, Windows sẵn có một mớ ứng dụng có thể khiến thời gian khởi động chậm lại và máy chạy chậm hơn. Thậm chí có những ứng dụng theo dõi cả bạn đang làm gì trên máy tính và những ứng dụng gây khó chịu. Bài viết sẽ giúp bạn loại bỏ chúng, đồng thời giải thích thêm ứng dụng nào loại bỏ một cách an toàn, ứng dụng nào không.


Phải dọn dẹp mọi thứ ngay sau khi cài đặt là công việc nhàm chán và mệt mỏi. Nên cách tốt nhất là bạn tạo ra một bản Windows tùy chỉnh sẵn để dùng được ngay sau khi cài, bổ sung sẵn một vài ứng dụng thiết yếu, loại bớt những ứng dụng mặc định của Windows. Bạn cũng đừng so sánh Windows với Linux về điểm này vì chúng hoàn toàn khác nhau. Trong khi Linux có tính tùy biến cao thì Windows của Microsoft không khuyến khích bạn tùy chỉnh cho bản cài đặt. Bài viết dựa trên file ISO, bản Windows 10 Home mới nhất, được cập nhật cho Creators Update, vì phiên bản này được sử dụng nhiều nhất hiện nay. Nếu bạn dùng bản Pro, có lẽ cần loại bỏ thêm một vài service khác nữa.


Tùy biến giao diện


Mặc dù giao diện của Windows 10 xem ra hợp lý và gọn gàng so với những phiên bản trước nhưng bạn có thể làm cho nó gọn, đẹp hơn nữa bằng cách loại bỏ bớt những thành phần không cần thiết. Đầu tiên là các tile trong menu Star. Windows 10 Pro có những công cụ như Group Policy Editor giúp dọn dẹp những tile này nhanh chóng, nhưng với bản Home người dùng phải làm thủ công, nhấn chuột phải lên từng tile rồi chọn "Unpin from Start", khá mất thời gian. Còn nếu bạn gỡ cài đặt ứng dụng thì cũng phải nhấn chuột phải lên từng tile và chọn Uninstall, nhưng chưa chắc bạn Uninstall được nếu không có quyền admin, mà phải gỡ cài đặt qua Powershell.


May mắn là Windows có một chỗ cho bạn tùy chỉnh diện mạo của menu Start và Taskbar một cách tiện lợi hơn. Bạn vào Settings -> Personalization. Bạn có thể thay đổi màu sắc bằng cách chọn màu trong mục "Colors", sau đó chọn màu mình ưa thích cho menu Start, Action Center và Taskbar. Cũng ở trong cửa sổ ấy, bạn tắt các hiệu ứng trong suốt để có thể cải thiện một chút tốc độ máy tính, sau đó tiếp tục vào tab "Start". Bởi vì chúng ta quen thuộc với cách sắp xếp theo thứ tự alphabet nên Microsoft sắp xếp mặc định là vậy, nhưng không phải thứ tự ấy lúc nào cũng phù hợp. Nên bạn có thể sắp xếp ứng dụng lại theo thứ tự dùng nhiều nhất hoặc ứng dụng vừa mở gần đây. Ở cuối trang, bạn nhấn vào Choose which folders appear on Start để tạo đường dẫn nhanh cho thư mục mình thường mở.


Cơ bản đã xong, đến đây bạn cần làm vài chỉnh sửa chuyên sâu hơn một chút. Mở Control Panel -> System and Security -> System -> Advanced system settings, sau đó nhấn vào tab Advanced. Tại đây, bạn sẽ chỉnh sửa một chút về tốc độ hệ thống, nên bạn có thể tắt mọi thứ không cần thiết khiến hệ thống chạy chậm. Bởi vì mục tiêu của chúng ta ở đây là tính hiệu quả, không phải bóng bẩy nên bài viết đề nghị bạn tắt hiệu ứng chuyển động (animation), hiệu ứng bóng mờ (fade) và bóng đổ (shadow). Lưu lại thay đổi, sau đó mở trình biên tập Registry và tìm đến khóa HKEY_CURRENT_USER\Control Panel\Desktop, mở mục "MenuShowDelay" và thay đổi giá trị cho nó. Cứ cho nó giá trị "0", menu Start sẽ hiện lên ngay lập tức khi bạn nhấn vào.


Tự mình quản lý từng dịch vụ là cách rất tốt, mặc dù bạn có thể tắt chúng hoàn toàn.
Tìm lại ứng dụng cơ bản


Đến đây, bạn mở lại Control Panel, bởi vì chúng ta sẽ chỉnh sửa một chút để phục hồi một số tính năng cơ bản nhưng hữu ích. Bạn vào Programs -> Programs and Features và chọn Turn Windows features on or off. Ở đây không có nhiều thứ để bạn chỉnh cho PC chạy nhanh hơn, nhưng nó lại giúp bạn tránh được vài phiền toái khi sử dụng. Ví dụ, bạn bỏ Internet Explorer 11 cho “rảnh nợ” bởi vì chắc chắn là không dùng đến nó. Bạn cũng có thể tắt luôn Windows Media Player nếu không thích. Và nếu bạn muốn một chút phiêu lưu, có thể bật Windows Subsystem for Linux lên.


Tiếp đến, chúng ta cần chỉnh cho thời gian khởi động máy nhanh hơn một chút bằng cách tắt vài ứng dụng khởi chạy. Bạn vào Task Manager bằng cách nhấn Ctrl-Shift-Esc, và vào tab “Startup”. Mỗi chương trình liệt kê ở đây đều tự động chạy và được Windows đánh giá về sự tác động của chúng đến thời gian khởi động. Nếu bạn thấy chương trình nào không cần thiết hoặc ít khi dùng đến thì tốt nhất là nên tắt chúng khi hệ thống khởi động, ví dụ như bạn cần tắt dịch vụ lưu trữ trực tuyến OneDrive, nhấn chuột phải vào nó và chọn “Disabled”. Để tăng thêm khả năng quản lý, Microsoft còn có thêm công cụ Autoruns, là add-on miễn phí có cùng tính năng giống như Task Manager nhưng có thêm nhiều chức năng hơn.


Ngoài ra, trong Settings của Windows 10 bạn cũng có thể điều chỉnh thêm nhiều thứ khác. Microsoft muốn người dùng sử dụng các ứng dụng Universal của họ nên hãng thường muốn cho chúng chạy nền. Nhưng bạn cũng dễ dàng tắt các ứng dụng chạy nền. Trong “Privacy > Background Apps”, bạn có thể tắt mọi thứ mình muốn.


Một tùy biến nhỏ khác có thể hữu ích nếu ổ cứng máy tính không còn nhiều dung lượng trống, đó là dọn dẹp các file tạm và xóa những phiên bản Windows cũ. Điều này cũng giúp hệ thống chạy nhanh hơn một chút trong vài ứng dụng, nhất là đối với ứng dụng nào cần dọn dẹp thư mục cache. Bạn vào File Explorer, nhấn chuột phải vào nó, chọn “Properties”, sau đó tìm mục “Disk Cleanup” trong tab “General”. Chọn các mục mà bạn muốn xóa, sau đó nhấn “Clean up system files”.


Bạn có thể tùy biến màu sắc Windows theo ý muốn.
Bỏ bớt dịch vụ


Dĩ nhiên, chúng ta đang làm lại một phiên bản Windows gọn gàng hơn. Nhưng Windows có một số dịch vụ chạy nền cốt lõi, không thể bỏ được, mà thông thường những dịch vụ ấy không liên quan đến UI nên bạn không nên tắt chúng. Microsoft nhiều năm qua dần dần cải tiến những dịch vụ ấy để giúp chúng chạy ổn định hơn, hiệu quả hơn và nội dung của các dịch vụ này nằm trong pagefile, đa phần là liên quan đến RAM hệ thống. Bạn có thể loại bỏ những dịch vụ này nhưng lúc ấy hệ thống sẽ không còn chạy ổn định nữa. Với những dịch vụ của các hãng bên thứ ba thì đây lại là câu truyện khác. Tắt những dịch vụ ấy đi có nghĩa là bạn đang thay đổi rất nhiều cho hệ thống, tác động trực tiếp đến tốc độ xử lý hệ thống nói chung.


Dịch vụ an toàn
Có một danh sách dịch vụ mà bạn có thể yên tâm "quậy phá", như chuyển từ trạng thái automatic sang manual để cải thiện thời gian khởi động, hoặc đơn giản là vô hiệu hóa (disable) chúng. Như bạn hoàn toàn có thể loại bỏ các dịch vụ như Connected User Services and Telemetry, dmwappushsvc và Diagnostic Tracking Service để ngăn không cho Windows theo dõi; sau đó đến các dịch vụ Diagnostic Policy Service, Windows Error Reporting Service và Program Compatibility Assistance Service để bỏ vài dịch vụ làm phiền bạn. Tắt luôn dịch vụ Remote Registry để có thêm chút an toàn cho hệ thống, và nếu bạn tự tin với cách phòng chống virus của mình, tắt luôn dịch vụ Windows Defender Service (và có thể là Security Center).
Ngoài ra, còn có nhiều dịch vụ không cần thiết trong trường hợp của riêng bạn. Tắt dịch vụ IP Helper nếu bạn không sử dụng IPv6, TCP/IP NetBIOS Helper nếu máy tính bạn không hoạt động trong một mạng nội bộ workgroup nào, hoặc Distributed Link Tracking Client nếu PC của bạn không chạy trên một mạng nội bộ nào. Tắt luôn dịch vụ Print Spooler nếu bạn không có máy in, Windows Image Acquisition (WIA) nếu không có máy quét, Touch Keyboard and Handwriting Panel Service nếu bạn không có màn hình chạm, Bluetooth Support nếu không có thiết bị Bluetooth nào, và Downloaded Maps Manager nếu bạn không bao giờ sử dụng ứng dụng bản đồ tích hợp của Windows.
Bạn cũng có thể muốn chuyển vài dịch vụ sang chế độ chỉnh thủ công (Manual) thay vì tắt chúng. Có ba dịch vụ về điều khiển máy tính từ xa là tùy chọn nên nếu bạn chuyển chúng sang manual sẽ tiết kiệm được chút thời gian khởi động. Có một kiểu chung về các dịch vụ này: trừ khi bạn hoàn toàn vô hiệu hóa chúng thì những tùy chọn còn lại đơn giản là bạn chỉ trì hoãn chúng chạy mà thôi, và vô hiệu hóa không phải lúc nào cũng là giải pháp tối ưu. Bạn cứ thử nghiệm và xem mỗi dịch vụ chạy thế nào.

Trước hết, bạn cần tìm được những dịch vụ nào đang chạy. Task Manager là nơi đầu tiên cần tìm đến. Bạn chuyển sang tab Advanced, cuộn xuống các mục có chữ đầu là "service host". Mọi dịch vụ đều được liệt kê tại đây thông qua công cụ svhost.exe và được phân loại rõ ràng, hoặc bạn có thể nhấn vào mũi tên bên trái để mở rộng từng loại dịch vụ. Bạn có thể lướt qua danh sách dịch vụ theo từng nhóm. Ví dụ những dịch vụ liên quan đến CPU thường được nhóm vào "Local System", và chúng thường có nhiệm vụ cập nhật Windows. Nhưng chúng ta biết là không có bản cập nhật nào đang chờ để chạy nên chúng ta có thể tắt chúng.


Nơi thứ hai để tìm kiếm các dịch vụ đang chạy ngoài Task Manager là cửa sổ Services. Bạn gõ vào thanh tìm kiếm ở menu Start chữ "services" và mở cửa sổ Management Console của Windows. Ở cửa sổ này, bạn không tìm được "Local System" trong danh sách nhưng bạn nên tìm hai thành phần là: Windows Update và Update Orchestrator. Nhấn chuột phải vào chúng và chọn "Stop", chúng sẽ có hiệu lực khi bạn khởi động lại máy. Nếu vẫn muốn chỉnh thêm, bạn nhấn chuột phải vào "Properties" của từng dịch vụ và xem cụ thể trong tab "General". Thay đổi "Startup type" sang "Disabled" và chúng sẽ không chạy cho đến khi bạn bật chúng trở lại. Cần lưu ý là trừ Windows thiết lập mặc định thì mọi chỉnh sửa các dịch vụ này đều không được Microsoft khuyến khích người dùng thực hiện. Thậm chí nguy hại hơn nếu bạn loại bỏ một loạt dịch vụ Windows cùng lúc. Bạn cũng có thể chạy công cụ chỉnh sửa Registry bằng cách gõ "regedit" trong thanh tìm kiếm, sau đó vào mục HKEY_LOCAL_MACHINE/SYSTEM/CurrentControlSet/Service. Tìm đúng dịch vụ mà bạn muốn tắt, nhưng tốt nhất là bạn nên đổi tên chúng, không nên xóa chúng.


Bạn có thể chọn tắt những tính năng của Windows trong cửa sổ này.
Quay về đúng lúc


Nếu bạn cài đặt hệ điều hành lên một máy mới thì không có lý do gì bạn phải dùng ISO mặc định của Microsoft. Công cụ tùy biến cài đặt NTLite thực sự giúp bạn tạo bản ISO cài đặt tùy biến dễ dàng và tiết kiệm nhiều thời gian, công sức. Ngoài ra, một bản Windows tùy biến, được "gọt bớt" cũng giảm thời gian cài đặt và bạn cũng có thể tích hợp thêm trình điều khiển, bản cập nhật, các phần mềm cần thiết cho bản tùy biến. Hơn nữa, đây là cách rất tuyệt để thay đổi hệ điều hành hiện thời bằng hệ điều hành mới, thay vì phải nâng cấp hệ điều hành như cách thông thường bằng công cụ cập nhật của Windows.


Tùy chỉnh công cụ dòng lệnh
Gần đây, Microsoft có vẻ muốn tiếp cận Linux khi biến công cụ dòng lệnh của họ thân thiện hơn với công cụ dòng lệnh của Linux. Nhiều chuyên gia máy tính trước nay rất chuộng sức mạnh và tính tiện dụng của công cụ dòng lệnh Bash của Linux và cho rằng cửa sổ dòng lệnh có gốc từ DOS của Windows còn quá nhiều hạn chế. Microsoft tích cực làm việc để cho phép ứng dụng Android chạy được trên Windows, để rồi cuối cùng họ có được hệ thống Linux Subsystem, không phải là công cụ giả lập dòng lệnh Linux nhưng là trình biên dịch nội tại, thực sự có thể chạy được lệnh Linux, hệt như trong Linux.
Nhưng để chạy được dòng lệnh Linux trong Windows, đầu tiên, bạn cần vào Settings -> Update & Security -> For Developers, và chuyển sang chế độ Developer. Sau đó, bạn vào mục Programs and Features trong Control Panel. Sau khi khởi động lại máy tính, bạn mở cửa sổ dòng lệnh ở quyền admin và gõ lxrun /install /y để hệ thống tự động cài đặt công cụ dòng lệnh Bash theo kiểu của Linux Ubuntu. Một khi cài đặt xong, bạn có thể mở dòng lệnh Linux bằng cách gõ bash trong mục tìm kiếm.
Vậy tại sao chúng ta lại cần dòng lệnh Bash trong Windows? Đầu tiên, đây là cách đơn giản để định vị. Bạn có thể dùng lệnh ls để xem nội dung file trong thư mục, xem cây thư mục; lệnh rm để xóa file hoặc thư mục; lệnh mv để di chuyển hay đổi tên file. Một khi bạn quen thuộc với những lệnh này, công cụ dòng lệnh sẽ cho bạn thấy đây là cách rất hiệu quả và nhanh hơn nhiều trong việc quản lý file và thư mục so với Windows File Explorer. Sau đó, bạn có thể truy cập được những ứng dụng cốt lõi của Bash, mà những ứng dụng này thường trội hơn ứng dụng tương đương của Windows. Ngoài ra, bạn còn có những ứng dụng độc đáo mà chỉ có trên Linux Ubuntu như công cụ quản lý package apt-get giúp bạn cài đặt ứng dụng dễ dàng chỉ với một dòng lệnh.

Để cắt gọt ISO, tiến trình này không có gì phức tạp với công cụ NTLite. Bạn tải công cụ này về tại www.ntlite.com và cài đặt vào máy. Bạn cũng có thể tải bản NTLite portable về từ trang web này để chạy trực tiếp trên USB mà không cần cài đặt. Trước khi chạy NTLite, bạn bật (mount) file ISO thành một ổ đĩa trên Windows bằng cách nhấn chuột phải vào file ISO và chọn "Mount", sau đó copy mọi file vào một thư mục riêng có quyền ghi (writable) để chuẩn bị mọi thứ trước khi unmount file ISO ấy. Bạn mở NTLite, nhấn nút "Add" trên thanh ribbon, và trỏ nó đến thư mục cài đặt Windows mà bạn vừa copy. Bạn nhấn vào phiên bản Windows mà mình muốn chỉnh sửa, chờ NTLite xử lý (có thể mất vài phút), sau đó chọn "Components" bên dưới "Remove" ở cột bên trái, và chấp nhận các cảnh báo xuất hiện.


Có thể toàn bộ danh sách tính năng sẽ khiến bạn rối mắt. Trừ khi bạn cần tạo một bản ISO Windows chỉ chạy một ứng dụng cụ thể nào đó thì có lẽ không có lý do gì bạn tìm hiểu cặn kẽ từng dịch vụ ở đây. Nhưng tại đây, bạn có thể loại bỏ những dịch vụ như đề cập bên trên, cộng thêm một vài phần cứng mà bạn biết chắc mình không có. Điều này làm giảm kích thước file ISO rất nhiều. Bạn sẽ thấy một lô mục ở màu xanh dương, đó là những thành phần mà bạn không thể loại bỏ được trừ khi bạn bỏ khoảng 47 USD mua bản NTLite hoàn chỉnh.


Bạn cũng nên kiểm tra các mục "Settings", "Services" và "Extra Services". Mục "Settings" cho bạn cấu hình ISO về giao diện theo ý thích, tiết kiệm cho bạn chút thời gian chỉnh sửa ở màn hình Settings và Control Panel sau khi cài đặt, còn hai mục còn lại cho bạn tùy biến toàn bộ dịch vụ của Windows. Cụ thể hơn, mục "Extra Services" cho bạn chỉnh sửa một loạt dịch vụ mà bạn khó có thể truy cập trực tiếp được từ Windows. Bạn có thể chuyển một vài dịch vụ từ trạng thái "Boot" sang "Manual" để giảm thời gian khởi động, mặc dù bạn sẽ không biết được tác dụng của điều chỉnh này cho tới khi cài đặt xong hệ điều hành. Còn mục "Integrate" và "Automate" là nơi bạn có thể thêm phần mềm và trình điều khiển bạn muốn để tích hợp vào file ISO, hoặc bất kỳ ứng dụng bên thứ ba nào cần để bổ sung vào mục "Post-setup".


Khi chỉnh sửa xong đâu đấy theo ý thích, bạn vào mục "Apply" ở cuối danh sách để nhấn hoàn tất. Tốt nhất bạn nên chọn tùy chọn "Save and trim" để cắt bỏ mọi thứ rườm rà, trừ đúng phiên bản Windows 10 mà bạn đang chỉnh sửa. Bởi vì hầu hết bản ISO đều có nhiều phiên bản Windows, nhưng chỉ ít người dùng phiên bản Windows 10 S, N… Đây là cách rất hay để thu nhỏ kích thước file ISO.


Xóa bỏ hoàn toàn
Tùy biến Windows theo ý thích không chỉ bổ sung những ứng dụng mà bạn thích, mà còn loại bỏ hoàn toàn những ứng dụng mà bạn không muốn ra khỏi Windows, nhất là những ứng dụng mà Microsoft muốn giữ, không cho người dùng xóa. Những ứng dụng này không phải là “rác”, đôi khi chúng lại rất quan trọng đối với Windows. Nhưng tại đây, quyết định chọn hay từ bỏ chúng là ở bạn.
Trong khi những thành phần "bên trên" Windows không cho bạn gỡ bỏ thì bộ công cụ bên dưới lại cho phép làm điều này. Bạn mở Powershell lên bằng cách nhấn phải chuột vào nút "Start"", và chọn "Windows Powershell (Admin)". Tại đây, bạn chạy lệnh Get-AppxPackage (Powershell có phân biệt viết thường và viết hoa) để liệt kê danh sách ứng dụng lõi mà Windows đã cài đặt. Bạn cuộn xuống, có thể danh sách này khá dài, cho đến khi bạn tìm thấy được ứng dụng cần tìm. Cũng có thể ứng dụng ấy có tên đầy đủ cũng dài, có cả số phiên bản. Sau đó, bạn chỉ việc gõ Remove-AppxPackage để gỡ bỏ nó ra khỏi hệ thống.
Một lưu ý ở đây là: đừng gỡ ứng dụng Windows Store. Bởi vì đa phần ứng dụng đều có thể cài lại được nếu bạn có lỡ xóa bỏ chúng, nhưng nếu bạn gỡ Windows Store thì cũng giống như việc bạn gỡ bỏ luôn khả năng cài đặt ứng dụng của mình. Và cho dù bạn có suy nghĩ rằng Windows Store chẳng có gì hay ho thì trong lúc này, Microsoft đang từng ngày cải tiến nó hơn cho bạn. Những bản cập nhật tương lai có thể tự cài đặt lại những ứng dụng bạn đã gỡ bỏ trước đây và cũng có thể Windows cài thêm vài ứng dụng mới vào. Nhưng lúc này, bạn đã biết cách gỡ bỏ chúng, bất kể Windows có cập nhật thế nào đi nữa.



PC WORLD VN, T4/2018









Toi uu Windows


Windows co nhieu thu khong can den. Bai viet giup ban tao ra mot ban Windows tuy bien de co the cai dat va dung duoc ngay.


  • Xuat hien Windows 10 Lean, phiên ban rút gon
  • Windows 10 cap nhat nhieu tính nang cho doanh nghiep
  • 4 tác vu Windows có the tu dong hóa bang Task Scheduler
  • 4 tính nang ‘khó chiu’ cua Windows mà ban nên an
  • 8 tính nang nên dùng thu trên Windows 10 Fall Creators

Phan mem cài dat san (bloatware) trên máy tính khi ban vua mua ve không phai lúc nào cung phù hop voi nhu cau cá nhân. Ban cung không the có duoc mot gã ky su Microsoft o bên canh de tao giúp mình mot phiên ban Windows nhu ý. Chúng ta không bàn den chuyen don dep o cung cho gon gàng, hay "tút" lai menu Start. Sau khi cài he dieu hành, Windows san có mot mo ung dung có the khien thoi gian khoi dong cham lai và máy chay cham hon. Tham chí có nhung ung dung theo dõi ca ban dang làm gì trên máy tính và nhung ung dung gây khó chiu. Bài viet se giúp ban loai bo chúng, dong thoi giai thích thêm ung dung nào loai bo mot cách an toàn, ung dung nào không.


Phai don dep moi thu ngay sau khi cài dat là công viec nhàm chán và met moi. Nên cách tot nhat là ban tao ra mot ban Windows tùy chinh san de dùng duoc ngay sau khi cài, bo sung san mot vài ung dung thiet yeu, loai bot nhung ung dung mac dinh cua Windows. Ban cung dung so sánh Windows voi Linux ve diem này vì chúng hoàn toàn khác nhau. Trong khi Linux có tính tùy bien cao thì Windows cua Microsoft không khuyen khích ban tùy chinh cho ban cài dat. Bài viet dua trên file ISO, ban Windows 10 Home moi nhat, duoc cap nhat cho Creators Update, vì phiên ban này duoc su dung nhieu nhat hien nay. Neu ban dùng ban Pro, có le can loai bo thêm mot vài service khác nua.


Tùy bien giao dien


Mac dù giao dien cua Windows 10 xem ra hop lý và gon gàng so voi nhung phiên ban truoc nhung ban có the làm cho nó gon, dep hon nua bang cách loai bo bot nhung thành phan không can thiet. Dau tiên là các tile trong menu Star. Windows 10 Pro có nhung công cu nhu Group Policy Editor giúp don dep nhung tile này nhanh chóng, nhung voi ban Home nguoi dùng phai làm thu công, nhan chuot phai lên tung tile roi chon "Unpin from Start", khá mat thoi gian. Còn neu ban go cài dat ung dung thì cung phai nhan chuot phai lên tung tile và chon Uninstall, nhung chua chac ban Uninstall duoc neu không có quyen admin, mà phai go cài dat qua Powershell.


May man là Windows có mot cho cho ban tùy chinh dien mao cua menu Start và Taskbar mot cách tien loi hon. Ban vào Settings -> Personalization. Ban có the thay doi màu sac bang cách chon màu trong muc "Colors", sau dó chon màu mình ua thích cho menu Start, Action Center và Taskbar. Cung o trong cua so ay, ban tat các hieu ung trong suot de có the cai thien mot chút toc do máy tính, sau dó tiep tuc vào tab "Start". Boi vì chúng ta quen thuoc voi cách sap xep theo thu tu alphabet nên Microsoft sap xep mac dinh là vay, nhung không phai thu tu ay lúc nào cung phù hop. Nên ban có the sap xep ung dung lai theo thu tu dùng nhieu nhat hoac ung dung vua mo gan dây. O cuoi trang, ban nhan vào Choose which folders appear on Start de tao duong dan nhanh cho thu muc mình thuong mo.


Co ban dã xong, den dây ban can làm vài chinh sua chuyên sâu hon mot chút. Mo Control Panel -> System and Security -> System -> Advanced system settings, sau dó nhan vào tab Advanced. Tai dây, ban se chinh sua mot chút ve toc do he thong, nên ban có the tat moi thu không can thiet khien he thong chay cham. Boi vì muc tiêu cua chúng ta o dây là tính hieu qua, không phai bóng bay nên bài viet de nghi ban tat hieu ung chuyen dong (animation), hieu ung bóng mo (fade) và bóng do (shadow). Luu lai thay doi, sau dó mo trình biên tap Registry và tìm den khóa HKEY_CURRENT_USER\Control Panel\Desktop, mo muc "MenuShowDelay" và thay doi giá tri cho nó. Cu cho nó giá tri "0", menu Start se hien lên ngay lap tuc khi ban nhan vào.


Tu mình quan lý tung dich vu là cách rat tot, mac dù ban có the tat chúng hoàn toàn.
Tìm lai ung dung co ban


Den dây, ban mo lai Control Panel, boi vì chúng ta se chinh sua mot chút de phuc hoi mot so tính nang co ban nhung huu ích. Ban vào Programs -> Programs and Features và chon Turn Windows features on or off. O dây không có nhieu thu de ban chinh cho PC chay nhanh hon, nhung nó lai giúp ban tránh duoc vài phien toái khi su dung. Ví du, ban bo Internet Explorer 11 cho “ranh no” boi vì chac chan là không dùng den nó. Ban cung có the tat luôn Windows Media Player neu không thích. Và neu ban muon mot chút phiêu luu, có the bat Windows Subsystem for Linux lên.


Tiep den, chúng ta can chinh cho thoi gian khoi dong máy nhanh hon mot chút bang cách tat vài ung dung khoi chay. Ban vào Task Manager bang cách nhan Ctrl-Shift-Esc, và vào tab “Startup”. Moi chuong trình liet kê o dây deu tu dong chay và duoc Windows dánh giá ve su tác dong cua chúng den thoi gian khoi dong. Neu ban thay chuong trình nào không can thiet hoac ít khi dùng den thì tot nhat là nên tat chúng khi he thong khoi dong, ví du nhu ban can tat dich vu luu tru truc tuyen OneDrive, nhan chuot phai vào nó và chon “Disabled”. De tang thêm kha nang quan lý, Microsoft còn có thêm công cu Autoruns, là add-on mien phí có cùng tính nang giong nhu Task Manager nhung có thêm nhieu chuc nang hon.


Ngoài ra, trong Settings cua Windows 10 ban cung có the dieu chinh thêm nhieu thu khác. Microsoft muon nguoi dùng su dung các ung dung Universal cua ho nên hãng thuong muon cho chúng chay nen. Nhung ban cung de dàng tat các ung dung chay nen. Trong “Privacy > Background Apps”, ban có the tat moi thu mình muon.


Mot tùy bien nho khác có the huu ích neu o cung máy tính không còn nhieu dung luong trong, dó là don dep các file tam và xóa nhung phiên ban Windows cu. Dieu này cung giúp he thong chay nhanh hon mot chút trong vài ung dung, nhat là doi voi ung dung nào can don dep thu muc cache. Ban vào File Explorer, nhan chuot phai vào nó, chon “Properties”, sau dó tìm muc “Disk Cleanup” trong tab “General”. Chon các muc mà ban muon xóa, sau dó nhan “Clean up system files”.


Ban có the tùy bien màu sac Windows theo ý muon.
Bo bot dich vu


Di nhiên, chúng ta dang làm lai mot phiên ban Windows gon gàng hon. Nhung Windows có mot so dich vu chay nen cot lõi, không the bo duoc, mà thông thuong nhung dich vu ay không liên quan den UI nên ban không nên tat chúng. Microsoft nhieu nam qua dan dan cai tien nhung dich vu ay de giúp chúng chay on dinh hon, hieu qua hon và noi dung cua các dich vu này nam trong pagefile, da phan là liên quan den RAM he thong. Ban có the loai bo nhung dich vu này nhung lúc ay he thong se không còn chay on dinh nua. Voi nhung dich vu cua các hãng bên thu ba thì dây lai là câu truyen khác. Tat nhung dich vu ay di có nghia là ban dang thay doi rat nhieu cho he thong, tác dong truc tiep den toc do xu lý he thong nói chung.


Dich vu an toàn
Có mot danh sách dich vu mà ban có the yên tâm "quay phá", nhu chuyen tu trang thái automatic sang manual de cai thien thoi gian khoi dong, hoac don gian là vô hieu hóa (disable) chúng. Nhu ban hoàn toàn có the loai bo các dich vu nhu Connected User Services and Telemetry, dmwappushsvc và Diagnostic Tracking Service de ngan không cho Windows theo dõi; sau dó den các dich vu Diagnostic Policy Service, Windows Error Reporting Service và Program Compatibility Assistance Service de bo vài dich vu làm phien ban. Tat luôn dich vu Remote Registry de có thêm chút an toàn cho he thong, và neu ban tu tin voi cách phòng chong virus cua mình, tat luôn dich vu Windows Defender Service (và có the là Security Center).
Ngoài ra, còn có nhieu dich vu không can thiet trong truong hop cua riêng ban. Tat dich vu IP Helper neu ban không su dung IPv6, TCP/IP NetBIOS Helper neu máy tính ban không hoat dong trong mot mang noi bo workgroup nào, hoac Distributed Link Tracking Client neu PC cua ban không chay trên mot mang noi bo nào. Tat luôn dich vu Print Spooler neu ban không có máy in, Windows Image Acquisition (WIA) neu không có máy quét, Touch Keyboard and Handwriting Panel Service neu ban không có màn hình cham, Bluetooth Support neu không có thiet bi Bluetooth nào, và Downloaded Maps Manager neu ban không bao gio su dung ung dung ban do tích hop cua Windows.
Ban cung có the muon chuyen vài dich vu sang che do chinh thu công (Manual) thay vì tat chúng. Có ba dich vu ve dieu khien máy tính tu xa là tùy chon nên neu ban chuyen chúng sang manual se tiet kiem duoc chút thoi gian khoi dong. Có mot kieu chung ve các dich vu này: tru khi ban hoàn toàn vô hieu hóa chúng thì nhung tùy chon còn lai don gian là ban chi trì hoãn chúng chay mà thôi, và vô hieu hóa không phai lúc nào cung là giai pháp toi uu. Ban cu thu nghiem và xem moi dich vu chay the nào.

Truoc het, ban can tìm duoc nhung dich vu nào dang chay. Task Manager là noi dau tiên can tìm den. Ban chuyen sang tab Advanced, cuon xuong các muc có chu dau là "service host". Moi dich vu deu duoc liet kê tai dây thông qua công cu svhost.exe và duoc phân loai rõ ràng, hoac ban có the nhan vào mui tên bên trái de mo rong tung loai dich vu. Ban có the luot qua danh sách dich vu theo tung nhóm. Ví du nhung dich vu liên quan den CPU thuong duoc nhóm vào "Local System", và chúng thuong có nhiem vu cap nhat Windows. Nhung chúng ta biet là không có ban cap nhat nào dang cho de chay nên chúng ta có the tat chúng.


Noi thu hai de tìm kiem các dich vu dang chay ngoài Task Manager là cua so Services. Ban gõ vào thanh tìm kiem o menu Start chu "services" và mo cua so Management Console cua Windows. O cua so này, ban không tìm duoc "Local System" trong danh sách nhung ban nên tìm hai thành phan là: Windows Update và Update Orchestrator. Nhan chuot phai vào chúng và chon "Stop", chúng se có hieu luc khi ban khoi dong lai máy. Neu van muon chinh thêm, ban nhan chuot phai vào "Properties" cua tung dich vu và xem cu the trong tab "General". Thay doi "Startup type" sang "Disabled" và chúng se không chay cho den khi ban bat chúng tro lai. Can luu ý là tru Windows thiet lap mac dinh thì moi chinh sua các dich vu này deu không duoc Microsoft khuyen khích nguoi dùng thuc hien. Tham chí nguy hai hon neu ban loai bo mot loat dich vu Windows cùng lúc. Ban cung có the chay công cu chinh sua Registry bang cách gõ "regedit" trong thanh tìm kiem, sau dó vào muc HKEY_LOCAL_MACHINE/SYSTEM/CurrentControlSet/Service. Tìm dúng dich vu mà ban muon tat, nhung tot nhat là ban nên doi tên chúng, không nên xóa chúng.


Ban có the chon tat nhung tính nang cua Windows trong cua so này.
Quay ve dúng lúc


Neu ban cài dat he dieu hành lên mot máy moi thì không có lý do gì ban phai dùng ISO mac dinh cua Microsoft. Công cu tùy bien cài dat NTLite thuc su giúp ban tao ban ISO cài dat tùy bien de dàng và tiet kiem nhieu thoi gian, công suc. Ngoài ra, mot ban Windows tùy bien, duoc "got bot" cung giam thoi gian cài dat và ban cung có the tích hop thêm trình dieu khien, ban cap nhat, các phan mem can thiet cho ban tùy bien. Hon nua, dây là cách rat tuyet de thay doi he dieu hành hien thoi bang he dieu hành moi, thay vì phai nâng cap he dieu hành nhu cách thông thuong bang công cu cap nhat cua Windows.


Tùy chinh công cu dòng lenh
Gan dây, Microsoft có ve muon tiep can Linux khi bien công cu dòng lenh cua ho thân thien hon voi công cu dòng lenh cua Linux. Nhieu chuyên gia máy tính truoc nay rat chuong suc manh và tính tien dung cua công cu dòng lenh Bash cua Linux và cho rang cua so dòng lenh có goc tu DOS cua Windows còn quá nhieu han che. Microsoft tích cuc làm viec de cho phép ung dung Android chay duoc trên Windows, de roi cuoi cùng ho có duoc he thong Linux Subsystem, không phai là công cu gia lap dòng lenh Linux nhung là trình biên dich noi tai, thuc su có the chay duoc lenh Linux, het nhu trong Linux.
Nhung de chay duoc dòng lenh Linux trong Windows, dau tiên, ban can vào Settings -> Update & Security -> For Developers, và chuyen sang che do Developer. Sau dó, ban vào muc Programs and Features trong Control Panel. Sau khi khoi dong lai máy tính, ban mo cua so dòng lenh o quyen admin và gõ lxrun /install /y de he thong tu dong cài dat công cu dòng lenh Bash theo kieu cua Linux Ubuntu. Mot khi cài dat xong, ban có the mo dòng lenh Linux bang cách gõ bash trong muc tìm kiem.
Vay tai sao chúng ta lai can dòng lenh Bash trong Windows? Dau tiên, dây là cách don gian de dinh vi. Ban có the dùng lenh ls de xem noi dung file trong thu muc, xem cây thu muc; lenh rm de xóa file hoac thu muc; lenh mv de di chuyen hay doi tên file. Mot khi ban quen thuoc voi nhung lenh này, công cu dòng lenh se cho ban thay dây là cách rat hieu qua và nhanh hon nhieu trong viec quan lý file và thu muc so voi Windows File Explorer. Sau dó, ban có the truy cap duoc nhung ung dung cot lõi cua Bash, mà nhung ung dung này thuong troi hon ung dung tuong duong cua Windows. Ngoài ra, ban còn có nhung ung dung doc dáo mà chi có trên Linux Ubuntu nhu công cu quan lý package apt-get giúp ban cài dat ung dung de dàng chi voi mot dòng lenh.

De cat got ISO, tien trình này không có gì phuc tap voi công cu NTLite. Ban tai công cu này ve tai www.ntlite.com và cài dat vào máy. Ban cung có the tai ban NTLite portable ve tu trang web này de chay truc tiep trên USB mà không can cài dat. Truoc khi chay NTLite, ban bat (mount) file ISO thành mot o dia trên Windows bang cách nhan chuot phai vào file ISO và chon "Mount", sau dó copy moi file vào mot thu muc riêng có quyen ghi (writable) de chuan bi moi thu truoc khi unmount file ISO ay. Ban mo NTLite, nhan nút "Add" trên thanh ribbon, và tro nó den thu muc cài dat Windows mà ban vua copy. Ban nhan vào phiên ban Windows mà mình muon chinh sua, cho NTLite xu lý (có the mat vài phút), sau dó chon "Components" bên duoi "Remove" o cot bên trái, và chap nhan các canh báo xuat hien.


Có the toàn bo danh sách tính nang se khien ban roi mat. Tru khi ban can tao mot ban ISO Windows chi chay mot ung dung cu the nào dó thì có le không có lý do gì ban tìm hieu can ke tung dich vu o dây. Nhung tai dây, ban có the loai bo nhung dich vu nhu de cap bên trên, cong thêm mot vài phan cung mà ban biet chac mình không có. Dieu này làm giam kích thuoc file ISO rat nhieu. Ban se thay mot lô muc o màu xanh duong, dó là nhung thành phan mà ban không the loai bo duoc tru khi ban bo khoang 47 USD mua ban NTLite hoàn chinh.


Ban cung nên kiem tra các muc "Settings", "Services" và "Extra Services". Muc "Settings" cho ban cau hình ISO ve giao dien theo ý thích, tiet kiem cho ban chút thoi gian chinh sua o màn hình Settings và Control Panel sau khi cài dat, còn hai muc còn lai cho ban tùy bien toàn bo dich vu cua Windows. Cu the hon, muc "Extra Services" cho ban chinh sua mot loat dich vu mà ban khó có the truy cap truc tiep duoc tu Windows. Ban có the chuyen mot vài dich vu tu trang thái "Boot" sang "Manual" de giam thoi gian khoi dong, mac dù ban se không biet duoc tác dung cua dieu chinh này cho toi khi cài dat xong he dieu hành. Còn muc "Integrate" và "Automate" là noi ban có the thêm phan mem và trình dieu khien ban muon de tích hop vào file ISO, hoac bat ky ung dung bên thu ba nào can de bo sung vào muc "Post-setup".


Khi chinh sua xong dâu day theo ý thích, ban vào muc "Apply" o cuoi danh sách de nhan hoàn tat. Tot nhat ban nên chon tùy chon "Save and trim" de cat bo moi thu ruom rà, tru dúng phiên ban Windows 10 mà ban dang chinh sua. Boi vì hau het ban ISO deu có nhieu phiên ban Windows, nhung chi ít nguoi dùng phiên ban Windows 10 S, N… Dây là cách rat hay de thu nho kích thuoc file ISO.


Xóa bo hoàn toàn
Tùy bien Windows theo ý thích không chi bo sung nhung ung dung mà ban thích, mà còn loai bo hoàn toàn nhung ung dung mà ban không muon ra khoi Windows, nhat là nhung ung dung mà Microsoft muon giu, không cho nguoi dùng xóa. Nhung ung dung này không phai là “rác”, dôi khi chúng lai rat quan trong doi voi Windows. Nhung tai dây, quyet dinh chon hay tu bo chúng là o ban.
Trong khi nhung thành phan "bên trên" Windows không cho ban go bo thì bo công cu bên duoi lai cho phép làm dieu này. Ban mo Powershell lên bang cách nhan phai chuot vào nút "Start"", và chon "Windows Powershell (Admin)". Tai dây, ban chay lenh Get-AppxPackage (Powershell có phân biet viet thuong và viet hoa) de liet kê danh sách ung dung lõi mà Windows dã cài dat. Ban cuon xuong, có the danh sách này khá dài, cho den khi ban tìm thay duoc ung dung can tìm. Cung có the ung dung ay có tên day du cung dài, có ca so phiên ban. Sau dó, ban chi viec gõ Remove-AppxPackage de go bo nó ra khoi he thong.
Mot luu ý o dây là: dung go ung dung Windows Store. Boi vì da phan ung dung deu có the cài lai duoc neu ban có lo xóa bo chúng, nhung neu ban go Windows Store thì cung giong nhu viec ban go bo luôn kha nang cài dat ung dung cua mình. Và cho dù ban có suy nghi rang Windows Store chang có gì hay ho thì trong lúc này, Microsoft dang tung ngày cai tien nó hon cho ban. Nhung ban cap nhat tuong lai có the tu cài dat lai nhung ung dung ban dã go bo truoc dây và cung có the Windows cài thêm vài ung dung moi vào. Nhung lúc này, ban dã biet cách go bo chúng, bat ke Windows có cap nhat the nào di nua.



PC WORLD VN, T4/2018


Tối ưu Windows

Windows có nhiều thứ không cần đến. Bài viết giúp bạn tạo ra một bản Windows tùy biến để có thể cài đặt và dùng được ngay.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá